News Portal

रेडियो सुन्नुहोस्

राजनीतिमा जवाफदेहिता र सर्वोच्चता

हरी प्रसाद भण्डारी२०७८ फागुन २४, प्यूठान
६४८ पटक
२०७८ फागुन २४, प्यूठान

प्रशासक, कर्मचारीतन्त्र, कार्यसम्पादन र सेवाप्रवाहको सवालमा संकुचन गरिएको जवाफदेहिताको अवधारणालाई राजनीतिक तहसम्म कायम नगरेसम्म शासकवर्ग प्रति आम जनताको विश्वास रहन सक्दैन । विकासको अवधारणा निर्माणकर्ता एवं नितीनिर्माताहरु स्वभाविक रुपले सार्वभौम, स्वतन्त्र र सर्वोच्च हुन्छन । तर, यसको अर्थ उनिहरु कहिँ कतै जवाफदेही हुनु नपर्ने त ? यदी राजनीतिकर्मी वक्ता वा आश्वासन दातामात्र भयोभने न मुलुकको समृद्धी हुनसक्छ न त आमजनतामा व्यवस्था प्रतिको विश्वसनियता । राजनीतिक नेतृत्व प्रति विश्वसनियता नहुनु र आम व्यवस्थामा समेत जनतामा विश्वास र सन्तुष्टी नहुनुले परिवर्तनका उपलब्धीहरु माथी जोखिम थप्दछ । राजनीतिक तहको जवाफदेहीता र जनउत्तरदायित्वको सवाल जति महत्वपूर्ण हो त्योभन्दा प्रशासकीय जवाफदेहिता सामान्य महत्वको विषय हो । तर, आज आम रुपमा प्रशासकीय जवाफदेहितालाई गहन महत्वका साथ हेर्ने र राजनीतिक जवाफदेहितालाई कम प्राथमिकतामा राख्ने र जिम्मेवारीवोध नगर्ने परिपाटिले राजनीतिक तहमा एकप्रकारको उत्तरदायित्व हिनताको अवस्था श्रृजना भईरहेको छ । निर्वाचित प्रतिनिधीहरु मुलुकका सर्वोच्च अधिकारसम्पन्न व्यक्ति हुन । र उनिहरुको संस्था सार्वभौम संस्था हो । जनप्रतिनिधिहरु त्यो बेलासम्म सर्वोच्च र जनप्रतिनिधीहरुको संस्था त्यो बेलासम्म सार्वभौम हुन्छ जति बेलासम्म आम जनताको विश्वास उनिहरुप्रति कायम रहेको हुन्छ । निर्वाचित हुनुअगावैसम्म मात्र आम जनताको उम्मेद्धारहरुमाथी विश्वास हुने र त्यसपछी आम जनताप्रति जनप्रतिनिधी र राजनीतिकर्मीहरु जवाफदेही हुनु नपर्ने परिपाटीले नितिनिर्माता र नागरिकविचको दुर वढाउने र विश्वसनियता घटाउने गरिरहेको छ ।

राजनीतिकर्मीहरु जे बाेलेपनि हुने, जे आश्वासन बाडेपनि हुने, जसका विरुद्ध जहाँ गठबन्धन गरेपनि हुने र जनतामा गरेका प्रतिवद्धताहरु प्रति कहिल्यै जवाफदेही र उत्तरदायित्व वहन गर्नु नपर्ने कारणले राजनीतिकर्मी प्रतिको विश्वास र सम्मान घट्दै गईरहेको छ । आवरणमा राजनीतिलाई संभावनाको खेल भन्ने र व्यवहारमा अवसर र स्वार्थहरुको खेलको रुपमा अस्वभाविक र अपारदर्शी रुपमा प्रयोग गर्ने प्रवृत्तिले राजनीति प्रति नै आम नागरिकको धारणा नकारात्मक छ । यो सकारात्मक सन्देश होईन । आजको अभ्यासमा राजनीतिक सर्वोच्चताको अर्थ राजनीतिकर्मीमाथी कसैले प्रश्न उठाउन नपाईने र जवाफदेही बन्नु नपर्ने संस्कृति विकास हुँदैछ । यस्ले क्रमश व्यवस्थामा अराजकता, अनुशासनहिनता र निरंकुसता ल्याउनसक्छ । यसर्थ राजनीतिक जवाफदेहिता र उत्तरदायित्व बिना नेपालजस्ता विकासशिल मुलुकहरुमा व्यवस्थाको स्थायित्व प्राप्त हुन सक्तैन । आजपनि मुलुकमा राजनीतिक जवाफदेहिताको संयन्त्र निर्माण नहुँदा राजनीतिक दलहरु जवाफदेहिताहिन छन् । राजनीतिकर्मीले जहाँ जस्तोसुकै भाषण गरेपनि हुने, चुनावि प्रतिवद्धताहरुमा जेसुकै आश्वासन बाडेपनि हुने र राजनीतिक दल तथा व्याक्तीहरुमाथी जस्तोसुकै आरोप प्रत्यारोप गरेपनि हुने संस्कारको विकास भईरहेको छ । यस्ले राजनीतिप्रतीको घृणा र वितृष्णा थपिरहेको छ । नयाँ पुस्तामा राजनीति प्रति ठुलो विकर्षण छ भने सर्वसाधारण नागरिकमा राजनीति र राजनीतिकर्मी प्रति घृणाभाव छ । मुलुकको शासन सञ्चालनका मुल अंसियार राजनीतिकर्मीहरु प्रतिको अविश्वास र नैराश्यभावले मुलुकको संभावित भविश्यलाई समेत नकारात्मक दिशातर्फ लैजान्छ ।

नेपाल र दक्षिण यशियाली मुलुकहरुमा राजनीतिकर्मीहरु प्रतिको घृणाभाव, आरोप, असम्मान आदि वृद्धि हुदै जानु र राजनीतिक कुशासन (एयष्तिष्अब िऋयचचगउतष्यल) वृद्धी हुदै जानुमा राजनीतिक तहको जवाफदेहीता नहुनु र आफ्ना प्रतिवद्धताहरु प्रतिको उत्तरदायित्व नहुनु नै मुख्य कारण हो । निम्न वर्गिय, सिमान्तकृत र कठिन जिवन यापन गरिरहेको आधारभूत वर्गमा चुनावी नाराहरु निर्माण गर्ने र चुनावपछी आफ्ना प्रतिवद्धताहरु आरोप प्रत्यारोपको श्रृंखलाबाट भत्काउने कुटिल चालले आज आधारभूत वर्गले राजनीतिक क्षेत्रको वेईमानी व्यहोरेको छ । एजेण्डामा समाजवाद लेख्ने, प्रतिवद्धतामा समाजवाद भन्दा उच्च व्यवस्थाका आश्वासनहरु बाड्ने तर, निर्वाचन पछि सत्ता स्वार्थ, लेनदेन र पदिय शौदाबाजीबाहेक अरु केही हुन नसक्ने विडम्वना प्रजातन्त्र स्थापना पछिका ७१ वर्षहरु जनताका अगाडी ताजै छन् । आधारभूत वर्गबाट माथि उठ्न नसकेको,राजनीति र नेताप्रति विश्वास गर्न छोडी नसकेको र विश्वास गर्नु बाहेक आफ्ना अगाडी कुनैपनि विकल्प नभएको पुस्ता हाम्रा अगाडी साक्षी छ राजनीतिमा कहिले कहिले के–के आश्वासन वाडियो, के–के वोलियो, केके सपना देखाईयो अनि के कसरी यहाँसम्म आईपुग्यो भनेर कुनै पनि दल वा नेताले समिक्षा गर्दैनन् । यो सत्तरी वर्षको जवाफदेहिताविहिन र उत्तरदायित्वविहिन राजनीतिक संस्कारलाई बदल्नु आजको मुल आवश्यकता हो । हरेक दलका प्रतिवद्धताहरु, हरेक राजनीतिकर्मीका मन्तव्य र आवश्वासनहरु राष्ट र जनता प्रति उनिहरुले पुरा गर्नुपर्ने दायित्वको रुपमा रहनुपर्दछ । दलको एजेण्डा, विकासको खाका, चुनावि प्रतिवद्धताहरु जनताको मत प्राप्तीका आधारहरु हुन । यसर्थ तिनिहरु ओजपूर्ण, विश्वसनिय र कार्यन्वयन योग्य हुनुपर्दछ । यद्यपी यि नयाँ संविधानको निमार्णपछी भएको निर्वाचनवाट निर्वाचित जनप्रतिनिधीको कार्यकालको अवधी समाप्त हुदैछ । तिनै तहका सरकारको अवधी सकिनैलाग्दा २०७४ सालको निर्वाचनमा राजनीतिक दलका प्रतिवद्धता पत्रहरु, उम्मेद्धारका घोषणाहरु र आश्वासनहरु प्रति आम जनताले जवाफ माग्ने समय आईपुगेको छ । राजनीतिक दल र जनप्रतिनिधीहरुको घोषणापत्रप्रतिको जवाफदेहिता र उत्तरदायित्य राजनीतिक ओज र सर्वोच्चा माथिको चुनौति होईन । आफ्ना प्रतिवद्धता माथिको जवाफदेहिता र आम नागरिकका प्रश्नहरुप्रतिको उत्तरदायित्वले राजनीतिलाई र व्यवस्थालाई थप सवल, जनअपेक्षकृत र विश्वसनीय वनाउन सक्छ । आम नागरिकले व्यवस्थाप्रति भरोसा र विश्वास गर्ने वातावरण वन्छ । निर्वाचन र दलका घोषणा तथा प्रतिवद्धताहरुप्रती आम विश्वासको वृद्धी हुन्छ । यसकारण राजनीतिक जवाफदेहिता र उत्तरदायित्व राजनीतिक सवोच्चतामाथिको चुनौति होईन ।

राजनीतिक सर्वोच्चता निर्माणको प्रमुख आधार हो । सर्वोच्चता शक्ती प्रयोग र निरंकुसतामा खोज्ने होईन आम विश्वास र सहभागितामा हेर्नुपर्दछ । व्यवस्था र मुलुकलाई आम रुपमा वदल्नु छ भने यो कुरा राजनीतिवाहेक अरु क्षेत्रवाट संभव छैन । तर, राजनीतिमा जवाफदेहिता र उत्तरदायित्वको अभाव भयोभने कुनै मुलुक वर्वादिको दिशातर्फ पुग्न समय लाग्दैन । आम जनताप्रति उत्तरदायित्व र जवाफदेहिता नैतिक रुपमा शवल नरहेको नेपाल जस्ता विकासशिल मुलुकहरुमा राजनीतिक जवाफदेहिताका लागि समेत संवैधानिक रुपमा संरचना सुनिस्चित गर्नु अनिवार्यजस्तै भईसकेको छ । केवल दल दर्ता मात्र होईन दल र तिनका नेताहरुको आम जनताप्रति आफ्ना घोषणा र प्रतिवद्धताहरुको जवाफदेहिता मापन गर्ने संयन्त्रको खाचो भईसकेको छ ।
राजनीतिक जवाफदेहिताले आम जनतामा राजनीतिप्रतिको विश्वसनियता वृद्धी गर्ने मात्र होईन राजनीतिमा मौलाईरहेको सत्तास्वार्थकेन्द्रीत विकृती नियन्त्रणमा समेत सघाउ पुर्याउन सक्छ । निर्वाचनको समयदेखी अर्को निर्वाचनको समयसम्म पुग्दा दर्जनौ समिकरणहरु, गठवन्धनहरु र गठजोडहरु निर्माण हुने, सरकार टिकाउनका लागि राज्यकोषको अर्वौ व्ययभार पर्नेगरी खर्चिला प्रवन्धहरु गर्ने जस्ता अस्वभाविक क्रियाकलाप र नीतिगत भ्रष्टाचार नियन्त्रणका लागि सघाउ पुर्याउन सक्छ ।

 

प्रतिकृया दिनुहोस्

आगलागी सम्बन्धी कृतिम अभ्यास कार्यक्रम बिजयनगरमा सम्पन्न

“समुदायको अगुवाईमा विपद जोखिम न्यूनीकरण परियोजना” अन्तर्गत आगलागी सम्बन्धी कृतिम अभ्यास कार्यक्रम बिजयनगरमा सम्पन्न भएको...

आजदेखि नयाँ शैक्षिक सत्रको भर्ना अभियान सुरु

नयाँ शैक्षिक सत्र २०८१ को विद्यालय भर्ना अभियान आजदेखि सुरु भएको छ । ‘सबै बालबालिकाको...

२०८२ मा उज्यालो प्यूठान घोषणा हुने

२०८२ सालसम्म प्यूठान जिल्ला पूर्ण विद्युतिकरण हुने नेपाल विद्युत प्राधिकरण वितरण केन्द्र प्यूठानले जनाएको छ...

मल्लरानीमा दोस्रो (फूडफेस्टिवल) खाना महोत्सव सुरु

मल्लरानीमा आजदेखि खाना महोत्सव सुरु भएको छ । नयाँ बर्षमा मल्लरानी जाऔं, प्राकृतिक रमणीय दृश्यवलोकनका...

अहिलेको शैक्षिक अवस्था, एक चिन्तन

आजभोली विद्यालय शिक्षाको बार्षिक नतिजा प्रकाशनको समय भएकोले नतिजा प्रकाशन र यसका सन्दर्भमा विभिन्न कोणबाट...