दिउँसोमा बाँदरको हुल र राति बँदेल तथा दुम्सीको ताण्डवले ग्रामीण भेगमा खेतीपाती गरेर जीविकोपार्जन गर्दै आएका प्यूठानका किसानहरू समस्यामा परेका छन् । वर्षभरि पसिना बगाएर उब्जाएको बाली घर भित्र्याउने बेलामा जङ्गली जनावरले सखाप पारिदिन थालेपछि स्थानीय किसानहरू गम्भीर समस्यामा परेका छन् । बालीनालीको सुरक्षा गर्न नसकिने अवस्था आएपछि कतिपय किसान त वर्षौँदेखि बसोबास गर्दै आएको थातथलो नै छाडेर विस्थापित हुने स्थितिमा पुगेकोको गुनासो गर्छन ।

प्यूठान नगरपालिका वडा नम्बर ६ नेपानेका किसान महेश भण्डारीले जंगली जनावरका कारण गाउँमा खेतीपाती गरेर गुजारा चलाउन समस्यमा परेको बताए । उनले जङ्गली जनावरका कारण बाली मात्र होइन, गाउँमै बसोबास गर्न धौ–धौ परेको उनी बताउँछन्। भण्डारी भन्छन्, “रात परेपछि बँदेल र दुम्सी खेतबारीमा छिर्छन्। उनीहरूले बाली खानु त कता हो कता, उखेलेर र गोडेर भताभुङ्ग पारिदिन्छन्। दिनभरिको थकानपछि राति निदाउन पाइँदैन, बाली जोगाउन गस्ती गर्नुपर्छ।“ रातिको समयमा आउने बदेल र दुम्सीले धान फलेर कोसा लाग्न थालेको मकै (बाली सखाप पार्ने) काम गरेपछि बिहानको समयमा फेरि बाँदरको हुल आइपुग्छ । दिउँसोको समयमा सयौँको सङ्ख्यामा आउने बाँदरले बालीनाली सोत्तर पार्ने गरेको उनको गुनासो छ ।

यो समस्या प्यूठान नगरपालिकामा मात्र सीमित छैन । जिल्लामा सबै ९ वटै स्थानीय तहमा छ । नौबहिनी गाउँपालिका वडा नम्बर ५ का किसानहरूको अवस्था पनि उस्तै दर्दनाक छ । वर्षौँदेखि अपनाउँदै आएका परम्परागत उपायहरू—जस्तै ढोल बजाउने, टिन ठटाउने सीपहरूले अहिले काम गर्न छाडेका छन्। जङ्गली जनावरहरू यी उपायहरूसँग अभ्यस्त भइसकेकाले नियन्त्रण बाहिर गएको उनीहरुको भनाइ छ ।

स्थानीय किसान हर्कबहादुर पुन अनुसार परम्परागत उपाय निष्प्रभावी बनेपछि बाध्य भएर वडाअध्यक्ष मार्फत गाउँपालिकाको गुहार मागेका छन् । “हामीले वर्षौँदेखि प्रयोग गर्दै आएका जङ्गली जनावर भगाउने उपायहरू अब काम नलाग्ने भए,“ पुनले भने, “किसान एक्लैको प्रयासले मात्र यो समस्या समाधान हुन सक्दैन। त्यसैले रोकथामका लागि वडा कार्यालय र गाउँपालिकामा माग गरेका छौ । स्थानीय किसानहरुले जंगली जनावरले सताएर रोकथामको लागि माग गरेको नौहिनी गाउँपालिका ५ का वडाध्यक्ष दलराज पुनले बताए ।

जङ्गली जनावरको आतङ्कका कारण प्यूठानका धेरैजसो गाउँमा खेतबारी बाँझो छाड्ने क्रम तीव्र रूपमा बढेको छ । मेहनत अनुसारको फल नपाइने र भित्र्याउने बेलाको बाली एकै रातमा नष्ट हुने भएपछि धेरै किसान कृषि पेसाबाटै विस्थापित हुने अवस्थामा पुगेका छन् । विशेष गरी मकै, धान, गहुँ, तरकारी र फलफूल खेतीमा जनावरले ठूलो क्षति पु¥याएका छन्। यसले स्थानीय स्तरमा खाद्य सुरक्षामै गम्भीर असर पार्ने थालेको छ ।

पीडित किसानहरूले स्थानीय सरकार, प्रदेश सरकार र सम्बद्ध निकायसँग तत्काल राहत र दीर्घकालीन समाधानको माग गरेका छन्। किसानहरूका अनुसार केवल आश्वासन मात्र नभई तारबार (सोधभर्ना वा सोलार फेन्सिङ), उचित क्षतिपूर्ति, र जङ्गली जनावर व्यवस्थापनको ठोस नीति ल्याउनु आवश्यक छ । यदि समयमै स्थानीय सरकार र सरोकारवाला निकायले यस विषयमा गम्भीरता नदेखाउने हो भने प्यूठानका ग्रामीण भेगबाट कृषि पेसा पूर्ण रूपमा धरापमा पर्ने र बसाइँसराईको दर अझै बढ्ने नेपाल पत्रकार महासंघ प्यूठानका पूर्वअध्यक्ष शुशिल पोख्रेलले बताए ।